24

٢٤

سَلَامٌ عَلَيْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ

(24) selamün aleyküm bima sabertüm fe ni’me usbed dar

size selam olsun! sabrettiğinizden dolayı sonucu en güzel olan yurt da (sizin olsun!)

(24) Peace unto you for that ye persevered in patience now how excellent is the final home

1. selâmun : selâm olsun
2. aleykum : sizin üzerinize, size
3. bi mâ : sebebiyle, …den dolayı
4. sabertum : sabrettiniz
5. fe : artık, işte, böyle, bundan sonra
6. ni’me : ne güzel
7. ukbe ed dâri : yurdun sonu

AÇIKLAMA

Allah Tealâ, Muhammed (s.a)’in peygamberliğini gerçekten bilen ve O’na indirilenlerin hak ve doğru olduğuna inanan akıl sahibi müminleri şu özelliklerle vasıflandırmaktadır:

1-Ahde Vefa

Onlar, Allah Tealâ’nın Rab olduğunu itiraf ederek, bu konuda verdikleri sözü yerine getirirler. Ayrıca kendileriyle Allah arasında ve yine kendileriyle kullar arasındaki ahitlere sadık kalırlar.

“Allah’ın ahdi” doğruluğu hususunda aklî ve naklî delil bulunan her şey demektir. “Ahit”, cins isimdir. Yani, “Allah’ın kullarına vasiyet ettiği emir ve yasakları şeklindeki O’nun bütün farzları” demektir. Bütün farzlara sarılıp, bütün günahlardan kaçınmak, bu hükmün içinde mütâlâ edilir.

2- Andlaşmaları Bozmamak

Verdikleri sözün icaplarını yerine getirirler. Rablerine karşı verdikleri iman sözünü ve insanlarla yaptıkları alış veriş ve diğer muamelelerle ilgili anlaşmaları bozmazlar. Çünkü söz verdiğinde sözünde durmayan, biriyle mücâdele ettiğinde din ve ahlâk sınırını aşan, konuştuğunda yalan söyleyen ve kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanette bulunan münafıklar gibi olmak istemezler.

Buharî, Müslim ve Neseî’de Ebû Hüreyre (r.a.)’den rivayet edildiğine göre Rasulullah (s.a.) şöyle buyurmuştur: “Münafıkın alâmeti üçtür: Konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünde durmaz, kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyanette bulunur”. Diğer bir rivayette bu alâmetler dört olup, şu şekilde dir: “Ahitleştiğinde sözünde durmaz ve biriyle mücâdele ettiğinde din ve ahlâk sınırını aşar”

Birçok alime göre; anlaşmayı bozmamakla, ahde vefa göstermek birbirine yakın manalardır. Bu ikisi, farklı olsalar da birbirinden ayrılmayan iki mef humdur. Ahde vefa etmek manası pekiştirilmek için anlaşmayı bozma yasağı vazedilmiştir. Veya bu, husûsî hükmün açıklanmasından sonra genel mananın ifade edilmesidir.

Katâde şöyle der: “Allah, emrini muhafaza etmek ve önemine işaret etmek için Kur’an’da tam 20 küsur yerde ahde ve anlaşmalara vefa göstermeyi zikretmiştir”.

3- Sıla-i Rahim (Akrabalarla İlişkiyi Kesmemek), Allah ve Kullarla İlgili Gözetilmesi Zorunlu Olan Bütün Haklara Riayet Etmek

Onlar, Allah’ın, kendi haklarından birleştirilmesini emrettiği ve koparılmasını yasakladığı her şeyi birleştirirler. Bu haklardan bazıları, Rasulullah (s.a.)’a cihatta ve cihadın dışında yardım etmek, kulların haklarını gözetmek ve sıla-i rahimdir.

Buharî ve Müslim Enes (r.a.)’dan, Rasulullah (s.a.)’ın şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Kim rızkının genişlemesini, ömrünün uzamasını arzu ediyorsa akrabalarıyla bağını arttırsın”. Yine fakir ve muhtaçlara yardım edip iyilik te bulunmak da Allah hakkına bir misaldir. Bu özellik, önceki iki sıfatın içinde yer almasına rağmen, manayı pekiştirmek ve ahde vefanın sadece insanla Allah Tealâ arasında sınırlı kaldığı zannedilmesin diye tekrar zikredilmiştir.

4- Allah ‘tan Korkmak

Onlar yaptıkları ve terkettikleri amellerde Rablerinden korkar ve her işlerinde O’nu gözetirler. “Haşyet” Ta’zim göstererek ve korkulan kimseyi bilerek korkmak” demektir. Bu sebepten Allah, sadece alimlerin Allah’dan daha çok korktuklarını beyan etmiştir: “Allah’ın kulları arasında O’ndan korkan, ancak alimlerdir” (Fatır, 35/28).

5- Azaptan Korkmak

Onlar, ahiret yurdunda kötü bir şekilde ve inceden inceye hesaba çekilmekten sakınır ve korkarlar. Çünkü ince bir hesaba tabî tutulan kimseye azab edilir. Onlar, hesaba çekilmeden önce nefislerini muhasebe ederler. Çünkü küçük büyük her şey, hesaba dâhildir. Hesaba çekilmekten korkan kimse Allah’a itaata yönelir ve günahlardan sakınır. Dikkat edilmelidir ki dördüncü özellik, Allah’tan korkmaya işaret etmektedir. Bu da Allah’ın azametinden ve büyüklüğünden korkmayı icab ettirir. Bu özellik ise dikkatleri kötü bir şekilde hesaba çekilmekten korkmaya yöneltmektedir.

6- Sabretmek

Sabır, nefsi hoşlanmadığı şeylere karşı tutmak, demektir. Onlar, Allah’a itaata, günah işlememeye ve belâlara sabrederler. Böylece Allah’a itaata ve mükellef kıldığı şeylere devam eder, Allah’a isyandan ve günahlardan ya da çirkin şeylerden uzak olur ve başlarına musibet ve belâ geldiğinde Allah’ın takdirine razı olurlar. Onlar, riya ya da şöhret için değil bilâkis Allah Tealâ’nın rızasını ve sevabını kazanmak için sabrederler.

7- Namazı Dosdoğru Kılmak

Yine onlar, namazı rükün ve şartlarına tam riayet ederek, kalpler Allah Tealâ’ya huşu içinde O’nun rızasına uygun şekilde namaz kılarlar.

8- Hayır İçin Malı Çeşitli Şekillerde Sarfetmek

Onlar, kendilerine rızık olarak verdiklerimizden bir kısmını duruma göre gizlice ve açıktan sarfederler. Riya ve gösteriş olmasın diye yaptıkları infâkı kendileriyle Rableri arasında gizli tutar, bazen de teşvik etmek, insanlara öğretmek ve örnek olmak için açıktan sarfederler. Bu, ister eşler, çocuklar ve fakir akrabalar için yapılan “farz olan” harcama olsun isterse yakın olmayan fakir ve miskinler için yapılan “mendup infak” olsun değişmez.

9- Kötülüğe İyilikle Karşılık Vermek

Onlar, cahilliğe karşı yumuşakça muamele etmek ve eziyete karşı sabretmek gibi kötülüklere iyilikle mukabele ederler. Allah Tealâ “şöyle buyurur: “Bilgisizler kendilerine laf attığı zaman onlara güzel ve yumuşak söz söylerler” (Furkan, 25/63); “Faydasız bir şeye rastladıkları zaman yüz çevirip, vakarla geçerler.” (Furkan, 25/72). Yine izini silmesi için kötülüğün arkasından hemen bir iyilik yaparlar.

İmam Ahmed, Ebû Zer (r.a.)’den Rasulullah (s.a.)’m şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir: “Bir kötülük yaptığın zaman hemen peşinden bir iyilik yap ki onu silip yok etsin.”

Yine Ahmed, Tirmizi, Hakim ve Beyhaki de Ebû Zer (r.a.)’in rivayetine gö re Rasulullah (s.a.) şöyle buyurmuştur: “Kötülüğün arkasından hemen bir iyilik yap ki onu yok etsin. İnsanlara güzel ahlâkla muamele et.” Bilinmektedir ki kötülük yapanlara ve diğer insanlara güzel bir şekilde davranmak daha faziletli, daha cömertçe bir muamele ve daha tesirlidir. Çünkü bu, işleri kolaylaştırır, kini defeder ve neticesi daha emindir.

Allah, akıllı müminlerin bu övgüye lâyık özelliklere sahip olduklarını açıkladıktan sonra onların hak ettikleri karşılığı zikretmiştir.

“İşte onlar için mutlu son vardır.” Zikredilen bu özelliklere sahip kimselere dünya ve ahirette güzel son ve mutluluk vardır. Öyleki dünyada düşmanlarına karşı onlara yardım edilir, ahirette de cenneti elde ederler.

Hemen peşinden Allah, bu sonu daha da belirginleştirerek şöyle buyurmuştur: “Adn cennetleri” Bu güzel akıbet, içinde ebedî olarak kalacakları cennetlerdir.

Hem onlar ve hem de eşlerinden, baba ve çocukları cihetinden sâlih müminler bu cennetlere girerler. Bu ayet, cennetteki derecelerin şefaatla yükselebileceğini göstermektedir. Yine ‘sâlih olmanın’ şart koşulması delâlet etmekte dir ki sırf soy bağı bir işe yaramamaktadır. Neseb bağı, eğer sâlih amelle birlikte olmazsa hiçbir şey ifade etmez. Allah Tealâ şöyle buyurmuştur: “Sûra üflendiği zaman, o gün aralarındaki soy yakınlığı fayda vermez.” (Mü’minün, 23/101). “Allah’a temiz bir kalple gelenden başka kimseye malın ve oğulların fayda vermeyeceği gün…” (Şuara, 26/88-89).

Tirmizi’nin rivayetinde, Rasulullah (s.a.), ölüm hastalığı sırasında Fatıma (r.a.)’ya şöyle demişti: “Kızım Fatıma! Malımdan dilediğini iste. Ancak Allah’ın hakkımdaki takdiri karşısında sana hiçbir şekilde fayda sağlayamam.”

Onlar cennete girerken melekler “Dünyada sabrettiğiniz için Allah’ın selâmı ve rahmeti üzerinize olsun. Devamlı emniyet ve selâmet içinde olun. Dünyanın sonucu cennet olması ne güzeldir” diyerek çeşitli kapılardan girip yanlarına gelirler. “Selâm” kavli, bir mahzûfu ihtiva eder ki takdiri “Selâmün aleyküm derler” şeklindedir.

İbni Cerir ve İbni Ebi Hatim’in Ebu Umâme (r.a.)’den rivayet ettiğine göre Rasulullah (s.a.) her yılın başında şehitlerin kabirlerini ziyaret eder ve şöyle derdi: “Sabretmenize karşılık size selâm olsun. Sizin sonunuz ne güzeldir.” Aynı şekilde Ebûbekir, Ömer ve Osman (r.a.)’da böyle yaparlardı.