105

١٠٥

اِنَّمَا يَفْتَرِى الْكَذِبَ الَّذينَ لَايُؤْمِنُونَ بِايَاتِ اللّهِ وَاُولءِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ

(105) innema yefteril kezibe llezine la yü’minune bi ayatillah ve ülaike hümül kazibun
ancak yalan uyduranlar inanmayan kimselerdir Allah’ın ayetlerine işte bunlar yalancıların kendileridir

(105) It is those who believe not in the Signs of Allah, that forge falsehood: it is they who lie

1. innemâ : sadece, yalnız, fakat
2. yefterî : iftira ederler, uydururlar
3. el kezibe : yalan
4. ellezîne : onlar
5. lâ yu’minûne : inanmazlar
6. bi âyâtillâhi (âyâti allâhi) : Allah’ın âyetlerine
7. ve ulâike : ve işte onlar
8. hum el kâzibûne : onlar yalancılardır


AÇIKLAMA
Allah kullarına Peygamberinin (s.a.) diliyle Kur’an okumak istediklerinde rahmetten kovulmuş şeytandan Allah’a sığınmalarını emrediyor ve şöyle buyuruyor:

“Kur’an okuduğun zaman…” Yani Kur’an okumak istediğin zaman Allah’a sığın. Taşlanmaya lâyık, lanetlenmiş, Allah’ın rahmetinden kovulan şeytandan Allah’a iltica et ki okuman karışmasın ve Kur’an’ın manalarını gayet iyi düşünesin. Bu ayet bir önceki ayetle: “Biz bu kitabı sana her şeyi açıklamak üzere indirdik” ayetiyle bağlantılıdır.

Peygamberimiz (s.a.)’e hitap ümmetine hitaptır. Hatta bu daha evlâdır. Çünkü Peygamberimiz (s.a.) şeytanın vesveselerinden ve aldatmalarından masumdur.

Ayetin zahirinden Allah’a sığınmanın, Euzü’nün okunmasının kıraatin peşinden olması anlaşılmakta ise de asıl olan bunun kıraatten önce olmasıdır. Bu tıpkı şu ayetler gibidir.

“Namaza kalktığınız zaman” (Maide, 5/6). “Konuştuğunuz zaman adaleti gözetin.” (En’am, 6/152).

“Onlardan (Peygamber hanımlarından bir şey istediğiniz zaman perde arkasından isteyin.” (Ahzab, 33/53).

“Peygambere hitap ettiğiniz zaman bu kitabınızdan önce sadaka verin” (Mücadele, 58/12) Yani bütün bunları yapmak istediğiniz zaman demektir.

Ayrıca “Euzü…” okumanın yani Allah’a sığınmanın sebebi -ki bu da şeytanın vesvesenin giderilmesidir- bu sığınmanın kıraatten önce yapılmasını gerektirmektedir.

“İstiâze” Euzü billahi mineş-şeytanir-raciym. Rahmetten kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım demektir.

İstiaze (Allah’a sığınma) İbni Cerir ve başka imamların anlattığı gibi âlimlerin icmaı ile mendup bir emirdir.

Sevrî’den ve Atâ’dan rivayete göre ayetin zahiriyle amel edilerek namazda ya da namaz dışında istiaze vaciptir. Zira emir vücup içindir. Fakat cumhurun görüşüne göre vacipten menduba çevrilmiştir. Zira Peygamberimiz (s.a.) bedevi araba -namazı tarif ederken- bunu öğretmemiştir. İstiazeyi zaman zaman terketmiştir.

Hanefîler ve bir gurup âlimin görüşüne göre istiaze sadece namazın başında talep edilmiştir. Çünkü namaz kıraatle başlayan bir amel olup istiaze namazın başında olur.

Şafiiler ve bir gurup âlimin görüşüne göre ise istiaze her rek’atte tekrarlanır. Çünkü istiaze kıraat üzerine tertibe tabidir. Her rek’atte kıraat vardır. Dolayısıyla her rek’at istiaze ile başlar.

“Şüphesiz ki şeytanın iman edip Rablerine güvenenler üzerinde hiçbir nüfuzu yoktur.” Yani şeytan cinsinin Allah’ın huzuruna çıkacağını tasdik eden ve bütün işlerini Allah’a havale eden kimseler üzerinde hiçbir gücü ve hakimiyeti yoktur.

“Şeytanın nüfuzu…” Yani azdırmak ve saptırmak şeklindeki hakimiyeti kendisine itaat edenler, Allah’ı bırakıp kendisini dost ve yardımcı edinenler ve Allah’a ibadette şeytanı ortak koşanlar üzerindedir.

Buradaki (bâ) harfi (sebebiyle) de olabilir. Yani şeytana itaat etmeleri ve onun aldatması sebebiyle Rablerine şirk koşanlar demektir.

Cenab-ı Hak daha sonra şeytanın vesvesesinin etkisiyle peygamberliği inkâr edenlerin iki şüphesini zikretti:

Birinci Şüphe:

“Biz bir ayeti değiştirip…” bir ayetin hükmünü kaldırıp herhangi bir hikmet ve hedefle onun yerine başka bir ayet getirdiğimizde Cenab-ı Hak ne indireceğini gayet iyi bildiği halde müşrikler şer’î hükümlerin mensuh olanının nasih olan hükmüyle değiştirildiğini görünce Rasulullah (s.a.)’ı ayıpladılar ve ona: Sen iftiracısın yani yalancısın, Allah adına yalan uyduruyorsun, bir şeyi önce emrediyorsun, sonra da ondan nehyediyorsun. Aslında onların çoğu bu değişiklikteki hikmeti ve insanlara faydasını, değişim ve gelişim şartlarına riayet edilmesini, hükümlerin indirilmesindeki tedrîc prensibinin alınmasını bilmezler. O halde Muhammed (s.a.) iftiracı değildir. Allah dilediğini yapar ve murad ettiği şeyle hükmeder.

Nitekim Cenab-ı Hak şöyle buyurmaktadır: “Biz bir ayeti neshedersek veya unutturursak (onun yerine) ondan daha hayırlısını ya da benzerini getiririz. Allah’ın her şeye kadir olduğunu bilmiyor musun?” (Bakara, 2/106).

Allah onların bu çürük şüphelerini Peygamberimiz (s.a.)’e verdiği şu emir de reddetti: “De ki: Kur’anı Ruhü’l-Kudüs (Cebrail) indirmiştir.” Yani Ey Muhammed! Onlara şöyle söyle: Size okunan Kur’an’ı Cebrail indirmektedir. Cebrail “Kuds” kelimesine izafe edilerek “Ruhü’l-kudüs” denmiştir. Rabbın o kitabı hak olarak yani doğruluk, adalet ve hikmetle birlikte indirdi. Nesih de hak olan şeyler cümlesindendir.

“Müminlere imanını pekiştirmek için…” yani onları nesihle imtihan etmek, ilk olarak ve ikinci olarak indirdiği şeyi tasdik etmeleri ve kalplerinin bununla huzur bulmaları için indirdi. O takdirde onlar: Bu Rabbimiz tarafından bir gerçektir, diyecekler. Cenab-ı Hak onların dinde ayaklarının sebat bulacağını ve Allah’ın hikmet sebebi olduğuna yakinen inanmalarının doğruluğuna hükmetti. Allah sadece hikmetli ve doğru olanı yapar.

İnen ayetlerin olaylara göre ve maslahat icabı parça parça indiğine delâlet eden (Nezzelehû) kelimesinin kullanılması, Zemahşeri’nin dediği gibi, bu şekilde ayetleri değiştirmenin maslahatlar babından olduğuna ve neshi terketmenin manasının Kur’anın bir defada indirilmesi mertebesinde olup hikmet mefhumu dışına çıkmak olacağına işaret edilmektedir.

“Bir hidayet rehberi ve müslümanlara bir müjde olmak üzere…” indirmiştir. Cümlesi “liyüsebbite” cümlesi mahalline atıf yapılmıştır. Yani içinde nesih bulunan ayetlerle birlikte Kur’an onları pekiştirmek, irşad etmek ve yol göstermek için, kendilerini Allah’a teslim eden, O’na itaat eden, O’nun hükmüne ve emrine boyun eğen, Allah’a ve peygamberine iman eden müslümanlara cennetle müjdelemek için indirilmiştir.

Bu ayet delâlet etmektedir ki, müslümanlarm neshi gördükleri zaman akideleri iyice kökleşmekte, kalpleri huzur bulmakta, din gönüllerinde yerleşmekte, Allah’ın hikmetine yakînen inanmakta, dalâlet ve sapıklık yerine Hak yol kendilerine gösterilmekte, altlarından ırmaklar akan Cennetlerle müjdelenmektedirler. Müşrikler ise bu sıfatların karşıtlarını taşımaktadırlar.

İkinci Şüphe:

“Şüphesiz biz müşriklerin: ‘Bu Kur’anı Muhammed’e bir adam öğretiyor’ dediklerini çok iyi biliyoruz.”

Yani biz müşriklerin Hz. Muhammed (s.a.) hakkında yalan söylediklerini gayet iyi bir şekilde biliyoruz. Onlar bilgisizce şöyle diyorlar: “Bu Kur’an Allah’tan vahiy olmayıp Kur’an’ı ona bir beşer öğretiyor.” Bununla Arapça bilmeyen ve dili yabancı olan Kureyşli birinin kölesine işarette bulunuyorlardı. Bu köle bir satıcı olup Safa’nın yanında satış yapıyordu. Rasulullah (s.a.) bazan da onun yanına gidip oturuyor ve onunla konuşuyordu.

Bu yabancının ismi Cebr idi. Bir başka rivayette ismi Belam denilmiştir. Bir başka rivayette Hadramî Oğullan kölesi olup ismi Yaîş’tir denilmiştir. Bu şahıs Fakih b. Mugîre’nin, ya da Âmir b. Hadramî’nin, yahut Utbe b. Rebîa’nın kölesi idi.

Bu şahıs hristiyan iken müslüman olmuştu. Müşrikler de bazı Kur’an kıssalarını işitince: Bunları O’na Cebr öğretiyor demişlerdi. Halbuki bu şahıs Arap değildi.

Allah onların iftiralarını ve yalanlarını hayrete düşürecek bir ifade ile red dederek şöyle buyurdu: “Bu iddia ettikleri kimsenin dili yabancıdır. Kur’an ise açık fasih bir Arapçadır.” Yani onların meylettikleri ve işarette bulundukları kişi Arap değil yabancıdır. Kur’an ise her şeyi gayet güzel açıklayan süratle anlaşılan fasih Arapça bir sözdür. Hatta Arap diliyle olabilecek en fasih kelâmdır. Bu Kur’anı fesahatiyle, belâgatiyle, İsrailoğulları’na indirilmiş bütün kitap ların manalarından daha mükemmel tam ve kâmil manalanyla getiren nasıl başkasından bunu öğrenebilir? Arapça ifade etmeyi beceremiyen yabancı bir adamdan bunu nasıl öğrenmiş olabilir? Bu peygamberin böyle yabancı birinden bu çeşit bir kelâm öğrenmesi makul değildir.

Cenab-ı Hak daha sonra onların çürüklüklerini açıkladı ve onları şu ayetle tehditte bulundu:

Şüphesiz ki Allah’ın ayetlerine iman etmeyenlere Allah doğru yolu göster mez.” Rasulüne inen ayetleri tasdik etmeyenlere ve Allah tarafından gelen kitaba iman etme maksadı olmayanlara Allah doğru yolu göstermez, bu konu da kabiliyetleri olmadığı için ve günahları işledikleri için onları Allah’ın ayet lerine ve peygamberleri vasıtasıyla gönderdiği kitabına iman etmeye muvaffak kılmaz. Onlara ahirette acıklı ve can yakıcı azap vardır. “Asıl yalancı olanlar dır. ” Ya Muhammed! Yalancı sen değilsin, asıl yalan söyleyen ve iftira edenler o Kureyş müşrikleridir.

Bu onların insanlar nezdinde bilindikleri yalancılık vasıflarıyla açıkça tavsif edilmesidir. Hz. Muhammed (s.a.) ise insanların en doğru sözlüsü, en iyisi, ilim, amel iman ve yakîn hususunda en mükemmeli kavmi içinde doğru sözlülükle tanınmış olup insanlar ona “Muhammedü’l-Emin” lakabını vermişlerdir.

Bunun için Rum kralı Herakl, Ebu Süfyan’a Rasulullah (s.a.)’ın sıfatlarını sorduğu zaman Ebu Süfyan onun doğru sözlü olduğunu bildirdi. Herakl’in sor duğu sorular arasında şu soru da vardı:

-O bu söylediği şeyi söylemeden önce siz, onu yalancılıkla itham ediyor muydunuz? Ebu Süfyan

-Hayır, diye cevap verdi. Herakl:

-İnsanlara karşı yalan söylemiyor da Allah’a karşı mı yalan söyliyecek? dedi.

Advertisements