80

٨٠

اَلَّذى جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْاَخْضَرِ نَارًا فَاِذَا اَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ

(80) ellezi ceale leküm mineş şeceril ahdari naran fe iza entüm minhü tukidun
O ki size yaptı yeşil ağacı (kurutup) ateş şimdi siz onu yakıp duruyorsunuz

(80) The same Who produces for you fire out of the green tree, when behold ye kindle therewith (your own fires).

1. ellezî : ki o, o …dır
2. ceale : kıldı
3. lekum : size, sizin için
4. min eş şeceri : ağaçtan
5. el ahdari : yeşil
6. nâren : ateş
7. fe : artık, böylece
8. izâ : o zaman, olduğu zaman
9. entum : size
10. min-hu : ondan
11. tûkıdûne : yakıyorsunuz, yakarsınız


SEBEB-İ NÜZUL
a) Bir gün Ubeyy ibn Halef el-Cumahî, elinde çürümüş bir kemik parçasıyla Rasûlullah (sa)’a doğru yürüdü ve: “Ey Muhammed, şu çürüdükten sonra Allah’ın bunu yeniden dirilteceğini mi sanıyorsun?” dedi. Sonra o kemik parçasını elinde ufalayıp Rasûlullâh’a doğru üfleyerek savurdu. Allah’ın Rasûlü (sa): “Evet, böyle söylüyorum. Allah onu da seni de siz böyle olduktan sonra yeniden diriltecek, sonra da seni cehenneme sokacak.” buyurdu ve Allah Tealâ da onun hakkında “Çürüdükten sonra kemikleri kim diriltecek?” dedi. De ki: “Onları ilk defa yaratan diriltecek. O, her yaratmayı Alîm’dir. O, yemyeşil ağaçtan sizin için bir ateş çıkarandır. İşte bakın ondan ateşi tutuşturuyorsunuz.” âyetlerini indirdi. Bu, Mücahid, İkrime, Urve ibnu’z-Zübeyr, Süddî ve Katâde’den de rivayet edilmiştir.

Başka bir rivayette de “İnsan, kendisini bir nutfeden yarattığımızı görmedi mi? Bir de bakmışsın o insan Allah’a apaçık bir hasım kesilmiş…” (âyet: 77) âyet-i kerimesinden başlıyarak sûrenin sonuna kadar onun bu sözü üzerine nazil olduğu belirtilmektedir.

Hâkim’in “Sahihtir.” değerlendirmesiyle İbn Abbâs’tan rivayetle tahric et­tiği bir hadise göre bu sözü söyleyen el-Asî ibn Vâil’dir.

b) Saîd ibn Cübeyr’den gelen bir rivayette bu sözü söyleyenin el-As ibn Vâil es-Sehmî olduğu zikredilirken İbn Abbâs’tan daha garip bir rivayet gelmiş­tir. Buna göre elinde çürümüş bir kemikle Hz. Peygamber (sa)’e gelen ve: “Ey Muhammed, çürümüşken bunu Allah nasıl diriltecek?” diye soran Abdullah ibn Übeyy’dir. Hz. Peygamber (sa) ona: “Allah bunu elbette diriltecek, seni de öl­dürecek, sonra da cehenneme koyacak.” buyurmuş ve Allah Tealâ da: “De ki: “Onları ilk defa yaratan diriltecek…” âyet-i kerimesini indirmiş.

Bu, âyet-i kerimelerin Medine-i Münevvere’de nazil olduğu anlamına gelmekteyse de âyetin nüzul sebebinde meşhur olan habere göre âyet-i kerimeler Übeyy ibn Halef hakkında ve Mekke-i Mükerreme’de nazil olmuş olup belki de Hz. Peygamber aynı soruyu soran Abdullah ibn Übeyy’e daha önceden nazil olan bu âyet-i kerimeleri okumuş olmalıdır. Zaten âyet-i kerimenin hükmü, nü­zul sebebi ne olursa olsun yeniden diriltilmeyi inkâr eden herkes hakkında ge­neldir.